In het hart van het rijke culturele tapijt van Oekraïne ligt een taal die vecht om te overleven. Krim-Tataren staan centraal in de onlinedienst van het Krim-Tatarentaalproject, waarmee QIRI'M Young de nominatie Europeana Digitaal Erfgoed heeft gekregen op Hatathon 2024. Deze prijs werd voor de tweede keer toegekend aan nieuwe en creatieve projecten die zijn ontwikkeld tijdens de Oekraïense Hatathon en het gloednieuwe HATA Hub Acceleration Program. Met de benoeming zet de werkgroep “Ondersteuning van het digitaal cultureel erfgoed van Oekraïne” van Europeana haar inspanningen voort om samen te werken met Oekraïense erfgoedprojecten, organisaties en beroepsbeoefenaars die worden gedwongen het hoofd te bieden aan de harde realiteit van het aanhoudende militaire conflict.
“Crimean Tatar is niet alleen een taal; het is een levend bewijs van eeuwenlange geschiedenis", legt Lilia, projectteamleider, uit. “Het wordt voornamelijk gesproken op de Krim, waar ongeveer 250.000 Krim-Tataren wonen, waarvan slechts 25 % de taal actief gebruikt. Er zijn ook Krim-Tatarengemeenschappen op het vasteland van Oekraïne en Turkije (naar schatting 6 miljoen mensen van Krim-Tatarenafkomst, hoewel niet alle de taal spreken), Roemenië en andere landen.”
Wat maakt de Krim Tataren uniek? Een ander teamlid, Eldar, benadrukt zijn taalkundige veelzijdigheid: “Het ligt op het kruispunt van verschillende Turkse taalgroepen. Een moedertaalspreker met een goede beheersing van de Krim-Tatarendialecten kan tot op zekere hoogte verschillende Turkse talen begrijpen die onderling misschien niet verstaanbaar zijn.”
De wortels van het project gaan terug tot 2013-2014, een tijd van verhoogd nationaal bewustzijn in Oekraïne. Het kreeg aanzienlijk belang na de bezetting van de Krim in 2014 en kreeg een impuls toen Snaver Seithalilev, voormalig viceminister voor Re-integratie van tijdelijk bezette gebieden, zijn steun leende. De grootschalige Russische invasie in 2022 heeft een gevoel van urgentie toegevoegd. “Het heeft onze inspanningen opgevoerd om de Tataarse taalhulpbronnen op de Krim te behouden en te digitaliseren”, herinnert Eldar zich. “De bedreiging van onze culturele identiteit werd nog tastbaarder.”
Het team stelt een veelzijdige aanpak op meerdere niveaus voor om de levensduur van de taal als levende culturele expressie in het digitale tijdperk te waarborgen. Het team legt uit: “Ons doel is om een uitgebreid digitaal platform te creëren voor het behoud en de ontwikkeling van de Krim-Tatarentaal. We archiveren niet alleen; we bouwen hulpmiddelen voor de toekomst – vertaalmogelijkheden, spellingcontroles en zelfs een API voor de integratie van de taal in verschillende toepassingen.”
De ambitie van het project gaat verder dan behoud. “Wij streven ernaar het gebruik van Krim-Tataren in digitale interfaces uit te breiden en de taal te standaardiseren door middel van geautomatiseerde proefleesinstrumenten. Dankzij onze inspanningen is de tekstvertaling van de Krim-Tataren al toegevoegd aan Google Translate, maar stel je voor dat je ook de Krim-Tataren op dit platform kunt horen en spreken – dat is de impact waar we naar streven.”
Als winnaars van de Europeana-nominatie voor digitaal erfgoed 2024 roept het team op tot steun van de gemeenschap voor cultureel erfgoed. “We hebben financiering nodig om dit vitale project tot leven te brengen”, roepen ze op. “We zijn ook op zoek naar contacten met deskundigen op het gebied van taaltechnologie, met name degenen die ervaring hebben met Turkse talen.”
Hoewel deze behoeften onmiddellijk zijn, reikt de visie van het team ver in de toekomst. “We stoppen niet bij een digitaal corpus. We kijken naar de ontwikkeling van een Krim-Tatarentoetsenbord voor Apple-apparaten, spraak-naar-tekstherkenning, taalcursussen en zelfs AI-toepassingen in de Krim-Tataren.”
Als we het gesprek afsluiten, is de passie van het team voelbaar. “Door dit project te ondersteunen, zou het ecosysteem in en rond de gemeenschappelijke Europese dataruimte voor cultureel erfgoed niet alleen bijdragen tot het behoud van een taal; het zou een belangrijke rol spelen bij het waarborgen van de culturele identiteit van een inheemse bevolking die voor aanzienlijke uitdagingen staat”.
"Samen kunnen we deze taal levend en bloeiend houden", zegt Eldar, die ons eraan herinnert dat erfgoed in het digitale tijdperk niet alleen iets is om te onthouden, maar ook een levend wezen om te koesteren.
Meer informatie
U kunt de winnende prestaties van het team bekijken tijdens het pitchingevenement, dat het HATA Hub Acceleration Program bekroont, er meer over te weten komen en op de Hatathon op hun website lezen.
Overweeg ook om het team te ondersteunen door te helpen bij het veiligstellen van financiering, het openstellen van uw netwerk of het delen van relevante vaardigheden en kennis. Neem contact op via Instagram of [email protected].